Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe - krótki przewodnik – część 2 – mechanizm działania NLPZ

Paweł Szewczyk 11.03.2019

Doceń nas:
Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe  - krótki przewodnik – część 2 – mechanizm działania NLPZ

W poprzedniej części postarałem się nieco przybliżyć najpopularniejsze środki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, dziś natomiast słów parę na temat ich działania w naszym organizmie.


Jak działają NLPZy?

Podstawowy mechanizm wpływu leków z grupy NLPZ jest ograniczenie syntezy prostaglandyn, które to pośredniczą w reakcji zapalnej (jej rozwoju i utrzymaniu). Główną ich przedstawicielką jest prostaglandyna E2. Ograniczenie syntezy prostaglandyn skutkuje także ograniczeniem obrzęku oraz wzrostu ciepłoty ciała. Dotychczasowe doniesienia wskazują, iż wszystkie leki z grupy NLPZ charakteryzuje podobna skuteczność przeciwbólowa i przeciwzapalna (w porównywalnych dawkach), natomiast różnić się mogą:

  • Odmiennym wpływem na poszczególne cyklooksygenazy*

  • Okresem półtrwania

  • Dystrybucją do miejsca zapalenia

  • Mechanizmem działania niezwiązanym z wpływem na cyklooksygenazy

  • Ograniczeniami i bezwzględnymi przeciwwskazaniami do ich zastosowania

  • Możliwością, częstością i natężeniem działań niepożądanych


*Cyklooksygenazy (COX) to enzymy, które odpowiadają za syntezę określonych związków chemicznych, które działają jak lokalni informatorzy komórkowi, doprowadzający do syntezy m.in. prostaglandyn (odpowiedzialnych za rozwój stanu zapalnego). COX występuje w dwóch postaciach – COX-1 i COX-2. COX-1 odpowiada za utrzymanie homeostazy w warunkach względnego „spokoju”, natomiast COX-2 działa przede wszystkim podczas indukcji reakcji zapalnej, podczas rozwoju odpowiedzi immunologicznej. Odkryto także odmianę COX-3, która spełnia odmienną rolę (jest to zmodyfikowana forma COX-1), jednak dane na jej temat są niepełne.


Na czym polega dodatkowy przeciwbólowy i przeciwzapalny wpływ NLPZ?

NLPZ mają także zdolność aktywowania lipoksyn (gł. lipoksyny A), które wpływają przeciwzapalnie na ustrój oraz supresję powstawania czynnika jądrowego NF-kappaB, który pobudza transkrypcję genów cytokin prozapalnych. Doniesienia naukowe wspominają także o ograniczeniu ekspresji iNOS(indukowanej syntazy tlenku azotu) – enzymu, który w istotny sposób związany jest z rozwojem zapalenia. Podkreśla się także możliwy wpływ modulujący na syntezę beta-endorfin, mogących wpływać antynoceptywnie (przeciwbólowo). Szlaków działania NLPZ jest oczywiście więcej, jednak na ten moment te wydają się najlepiej zbadane i wykazujące najistotniejszy wpływ w ich przeciwzapalnym i przeciwbólowym wpływie na organizm.


NLPZ dzieli się w różny sposób, jednak najpowszechniejsze są podziały pod względem „mocy”:

  • Słabe i krótko działające (o krótkim okresie półtrwania), jak np. ibuprofen i kwas acetylosalicylowy, które stosuje się przy ostrych bólach o średnim natężeniu

  • O umiarkowanej sile i czasie półtrwania – zaliczamy tu naproksenu – ból umiarkowany lub silny (migreny czy bóle menstruacyjne)

  • Silne i krótko działające – m.in. ketprofen i diklofenak stosowanie głównie w schorzeniach stawów

  • Silne i długo działające – stosowane głównie w przewlekłych bólach o podłożu zapalnym oraz bólach nowotworowych, zalicza się do nich oksykamy

Osobną grupę stanowią selektywne inhibitory COX-2 (np. celekoksyb, waldekoksyb czy parekoksyb), których wpływ na cyklooksygenazę-2 jest zdecydowanie silniejszy niż na izoformę 1 (nawet >100-krotnie silniejszy wpływ, podczas gdy nieselektywne NLPZ działają na nie w stosunku 0,5-3:1 ), które niosą zdecydowanie niższe ryzyko powikłań powodowanych niedoborami COX-1


Literatura:

https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/926/original/Strony_od_MpD_2011_06-8.pdf?1468413173

Komentarze

Zgłoś naruszenie