Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe - krótki przewodnik – część 3 – skutki uboczne terapii NLPZ dla przewodu pokarmowego

Paweł Szewczyk 12.03.2019

Doceń nas:
Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe  - krótki przewodnik – część 3 – skutki uboczne terapii NLPZ dla przewodu pokarmowego

Działania niepożądane? Czy dotyczą każdego?

NLPZ stosuje się powszechnie, niejednokrotnie „na własną rękę” i nieco zbyt często, a co za tym idzie zdarzenia niepożądane mogą dotknąć sporą rzeszę z nas. Z czego wynikają (przede wszystkim)?

Większość NLPZ („klasyczne”, „nieselektywne) wpływają na obie izoformy COX (COX-1 i COX-2), wpływając supresyjnie na ich wytwarzanie, podczas gdy wpływ przeciwzapalny wynika jedynie z wpływu na izoformę COX-2. COX-1, występującą naturalnie m.in. w błonie śluzowej żołądka i płytkach krwi, „zaatakowana” przez podaż nieselektywnych NLPZ przestaje spełniać swoją rolę protekcyjną, czego powodem są m.in. osławione przypadki choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy i wielbicieli pastylek z kwasem acetylosalicylowym. Wrzody stwierdza się u 15-50% pacjentów podczas badania endoskopowego. NLPZ mogą powodować także mniej drastyczne „problemy”, jak nadżerki (dotykają nawet połowy stosujących je pacjentów), ale także bardziej groźne – krwawienia, perforacje lub niedrożność (poprzez wytwarzanie w organizmie przegród i/lub błon).

Szacuje się, że przynajmniej 10-20% osób przyjmujących leki z grupy NLPZ dotyka niestrawność (duże dawki, a także przewlekłe przyjmowanie tych środków sprzyja zaburzeniu składu mikrobioty jelitowej). Ciężkie powikłania ze strony przewodu pokarmowego mogą dotykać 1,3% chorych przyjmujących NLPZ przez okres roku.

Ryzyko względne pojawienia się krwawień z górnych odcinków przewodu pokarmowego różni się w zależności od stosowanego NLPZ i waha się od 2,0 w przypadku ibuprofenu do nawet 23,7 gdy podawany jest ketoprofen.

NLPZ selektywne (wybiórcze), wpływające jedynie na izoenzym COX-2 zdają się nie wykazywać wspomnianego wyżej niekorzystnego wpływu.

Niestety, także dolne odcinki przewodu pokarmowego narażone są na skutki stosowania NLPZ. Zaobserwowano występowanie uszkodzeń nawet u 0,8% pacjentów. Niestety strategie skuteczne w prewencji uszkodzeń górnych odcinków przewodu pokarmowego (stosowanie inhibitorów COX-2) nie działa ochronnie na jego dalsze fragmenty. Jednocześnie stosowanie NLPZ ogranicza występowanie nowotworów jelita grubego (gł. gruczolaków jelita grubego i odbytnicy).


Duży problem ze strony aspiryny?

Co prawda ograniczono jej stosowanie jako środka przeciwbólowego, jednak wzrosło zainteresowanie i wykorzystanie ASA w leczeniu chorób układu sercowego. Meta-analiza 14 badań kontrolowanych  przyniosła wnioski, że ryzyko względne wystąpienia skutków niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, w porównaniu do placebo, wynosiło 2,07. Roczny bezwzględny wzrost ryzyka wynosił 0,12%. Powyższe powodowały dawki, określane jako niskie, wynoszące 325mg i więcej.

Co istotne – tabletki powlekane, jak również stosowanie buforowanych roztworów ASA nie zwiększa profilu bezpieczeństwa.


Uwaga na połączenia!

Ryzyko wystąpienia krwawień i uszkodzeń przewodu pokarmowego może ulec spotęgowaniu w przypadku stosowania wielu NLPZ lub terapii z jednoczesnym użyciem glikokortykosteroidów, bisfosfonianów (stosowanych w osteoporozie) lub środków mukolitycznych (rozrzedzających wydzielinę) – w tym acetylocysteinę dostępną powszechnie jako NAC!


Podsumowanie

Niesteroidowe leki przeciwzapalne „potrafią namieszać”, szczególnie w przewodzie pokarmowym, prowadząc do mniej lub bardziej poważnych powikłań. Wszelkie krawienia, również niewielkie, prowadzą do utraty krwi i jednego z jej głównych składników – żelaza, a co za tym idzie – mogą prowadzić do rozwoju niedokrwistości i wszelkich jej powikłań. Stosowanie NLPZ powinno być konsultowane z lekarzem i włączane jednie w uzasadnionych przypadkach, szczególnie gdy mówimy o dużych dawkach i/lub przyjmowaniu przewlekłym.


W kolejnych tekstach poruszę szerzej temat możliwych działań niepożądanych na inne układy organizmu, a także przybliżę mechanizm działania i ryzyko związane ze stosowaniem paracetamolu, który, mimo iż u nas stosowany jest nieco rzadziej, bardzo często używany jest w terapii w krajach zachodnich.


Literatura:

https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/011/228/original/Strony_od_MpD_2010_01-13.pdf?1467807935

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16887404

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11007221

https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/926/original/Strony_od_MpD_2011_06-8.pdf?1468413173


Komentarze

Zgłoś naruszenie