Melatonina – więcej niż zwykło się uważać – część 1

Karolina Fitowska 21.06.2017

Doceń nas:
Melatonina – więcej niż zwykło się uważać – część 1

Melatonina, będąca hormonem szyszynki, odgrywa w naszym organizmie ogromną rolę – od wpływu nasennego po działanie przeciwnowotworowe i immunomodelujące. W cyklu paru krótkich artykułów postaram się Wam przybliżyć jej rolę w ustroju człowieka, zapoznać pokrótce z mechanizmem powstawania i degradacji, a także podpowiedzieć jakie produkty warto włączyć do diety by sypiać dłużej i głębiej oraz jakie dawki suplementów z melatoniną warto zastosować, w jakich sytuacjach i jakie ewentualne ryzyko może to za sobą nieść.

Zacznijmy od początku, czyli odrobina historii i anatomii

Melatonina to hormon wytwarzany głównie w szyszynce, choć jej niewielkie ilości powstają także w siatkówce oka, nabłonku przewodu pokarmowego oraz komórkach krwi.

Warto zacząć od podstaw – czym jest szyszynka. To narząd zlokalizowany unikatowo – u szczytu naszej głowy. Jej wyjątkowość wynika także z „parzystości” – jako jeden z niewielu w organizmie występuje nieparzyście. Od wielu wieków przypisywano jej także role metafizyczną - uznawana była za tzw. „trzecie oko”, które według wierzeń ówczesnych miało umożliwiać kontakt wybranych z zaświatami. Cóż, na dzień dzisiejszy wydaje nam się to bardziej fiction niż science, ale zważając na to jak ogromny wpływ na nas wywiera to maleństwo – coś w tym mogło być! W XVII wieku René Descartes, filozof francuski, jako pierwszy podjął się prób naszkicowania drogi światła z oka wprost do szyszynki.

Pierwszy raz „działanie” melatoniny zaobserwowano z początkiem XX wieku – w roku 1917, kiedy to podawanie ekstraktu z szyszynek wołu żabom skutkowało zmianę zabarwienia ich powłok skórnych. Ponad 40 lat później – w roku 1958 hormon został wyizolowany i określony melatoniną co doprowadziło do swoistego „boom’u” z nią związanego, zainteresowania się świata nauki oraz intensywnych badań nad jej rolą w organizmie oraz wpływem na niego – w przypadku podawania z zewnątrz.

Podstawowa rola i powstawanie melatoniny

Indukcja wydzielania melatoniny ma miejsce pod wpływem ciemności. Organizm, za jej pośrednictwem, informowany jest zarówno o zapadnięciu zmroku, jak również o czasie trwania ciemności. Taki stan rzeczy pozwala – w zależności od gatunku – udać się na spoczynek (jak to ma miejsce u ludzi) lub podjąć łowy (u gatunków prowadzących nocny tryb życia, np. niektórych pająków). Dzięki temu określana jest mianem zegara i kalendarza. U ludzi szczyt wydzielania melatoniny przypada na czas od północy do godziny 3 nad ranem – mówimy tutaj oczywiście o osobach prowadzący możliwie stabilny tryb życia, bez zaburzeń cyklu dobowego.

W organizmie przemiany metaboliczne, mające na celu powstanie melatoniny, obejmują 4 etapy – w trakcie ich przebiegu powstaje m.in. serotonina, a podstawowym substratem do produkcji jest tryptofan. 

Warto zaznaczyć, że zasobnymi w ten aminokwas produktami są m.in.:

  • Banany
  • Pestki dyni 
  • Produkty mleczne
  • Ziarna soi
  • Mozzarella
  • Pierś z kurczaka
  • Tuńczyk

Bacząc na powyższe – jeżeli tylko pozwala nam na to bilans i aktualne cele dietetyczno-treningowe, a chcemy usprawnić proces spoczynku nocnego i w efekcie regeneracji – godnym uwagi pomysłem okazuje się być włączenie produktów zasobnych w tryptofan do posiłków spożywaniem przed snem.

W kolejnej części skupię się nieco na podstawowych sytuacjach, które mogą prowadzić do deregulacji wytwarzania melatoniny, sprawdź czy nie kręcisz bicza sam na siebie!


Literatura:

1. Lopez-Munoz F., Rubio G., Molina J. et al.: The pineal gland as physical tool of the soul faculties: A persistent historical connection. Neurologia. 2012, 27, 3, 161–168. 

2. McCord C., Allen F.: Evidence associating pineal gland function with alterations in pigmentation. J Exp Zool. 1917, 23, 207–224. 

3. Lerner A., Case J., Takahashi Y., et al.:  Isolation of melatonin, the pineal gland factor that lightens melanocytes. J. Am. Chem. Soc. 1958, 80, 2587 

4. Challet E.: Minireview: Entrainment of the suprachiasmatic clockwork in diurnal and nocturnal mammals. Endocrinology. 2007, 148, 5645–5655. 

5. Reiter R.: The melatonin rhythm: both a clock and a calendar. Experientia. 1993, 49, 654–664.

6. Skwarło-Sońta K., Majewski P.: Melatonina, wielofunkcyjna cząsteczka sygnałowa w organizmie ssaka: miejsca biosyntezy, funkcje, mechanizmy działania. Folia Med. Lodziensia. 2010, 37, 15-55. 

7. Karasek M.: Szyszynka i melatonina. PWN. Warszawa 1997.

8. McArthur A., Hunt A., Gillette M.: Melatonin action and signal transduction in the rat suprachiasmatic circadian clock: activation of protein kinase C at dusk and dawn. Endocrinology. 1997, 138, 2, 627-634. 

9. Olszewski P., Koter Z.: Cud domniemany. Wiedza i Życie. 1996, 9. 


Paweł Szewczyk

Komentarze

Zgłoś naruszenie